Delen

Provada 2012: volgend jaar weer?

Net als vorig jaar ben ik dit jaar naar de Provada geweest. Waar ik mij vorig jaar verbaasde over het weinige aantal architecten die er rond liepen, goed te herkennen tussen de strakke vastgoedpakken, was dat dit jaar niet anders. Ook nu waren er slechts twee architectenbureau’s met een stand (Oever Zaaijer en Kokon), maar ook onder de bezoekers waren er weinig architecten te zien. Eigenlijk wel vreemd: op de Provada, het zelfverklaarde real estate meeting point van Nederland, zou je toch zou verwachten dat alle (nu werkeloze) architecten als aasgieren op de hier verzamelde opdrachtgevers zouden duiken. Zo laat je kansen liggen dacht ik vorig jaar. Die kansen zijn er namelijk zeker, bleek: wat begon als een praatje met een standhouder resulteerde een paar maanden later in een opdracht voor ruim 6000m2 voor een Duitse investeerder waar ik anders nooit mee contact was gekomen. Als 80% van de bureau’s in Nederland bestaat uit kleinere bureau’s van 1-5 medwerkers, zijn de grote jongens die op de Provada aanwezig zijn misschien ook niet de meest vanzelfsprekende opdrachtgevers van die bureau’s. Maar als er iets op deze Provada te zien en te horen was, was het wel dat alles wat ‘vroeger’, lees: voor 2008, logisch leek aan het schuiven is. Dus ook wie met wie samenwerkt, en hoe ze dat doen. Flexibiliteit, snelheid en samenwerkingsvermogen staan nu meer dan ooit hoog op de agenda, dus eigenschappen waar juist kleinere bureau’s sterk in kunnen zijn. Maar er is nog een goede reden toch wel naar de Provada te gaan. Op de Provada gaat het namelijk helemaal niet om een concreet product. Er staan geen glanzende auto’s zoals op de AutoRAI. Sterker nog: als je als argeloze bezoeker de Provada zou binnenlopen zou het waarschijnlijk even duren voorat je door hebt voor wie deze ‘beurs’ is: het zijn eigenlijk alleen de maquettes die hier en daar op een stand voor wat versiering zorgen die de link naar vastgoed leggen. Maar daar gaat het dus ook niet om. Je komt naar de Provada om het elkaar te ontmoeten en te netwerken, bij te praten en dwarsverbanden te leggen tussen relaties en partijen die elkaar buiten de context van lopende projecten niet zouden treffen. De Provada is het smeermiddel in een eigenlijk heel ouderwetse, op persoonlijke relaties drijvende branche. En omdat te ondersteunen zijn de meeste stands een bar met terras. Drie hallen met bars, daar komt de Provada dus eigenlijk op neer. En daar tussen een aantal ‘lounges’ en ‘pleinen’ waar debatten plaats vinden of prijzen worden uitgereikt (zoals de Gulden Feniks 2012). Zo is er een corporatieplein maar ook een Greenforum (ja, met groen tapijt!) waar duurzame innovaties zich presenteren. Drie dagen lang is het er een drukte van belang, met als hoogtepunt het einde van de middag als er geborreld wordt. Vooral de drukte dan maar ook het glimmende wagenpark voor de deur zouden je haast laten vergeten dat er ‘buiten’ een crisis aan de gang is. Toch is de crisis onontkoombaar aanwezig. Vorig jaar hoorde je (al) zeggen dat de enige reden dat sommige ontwikkelaars en financiers er (nog) waren was omdat de stand al voor meerdere jaren vooruit was vastgelegd. Het beeld dit jaar bevestigde dat gerucht: bijna zonder uitzondering waren de stands dit jaar precies hetzelfde als vorig jaar. Sterker nog: ook de maquette’s die er stonden en projecten die op posters en met projecties werden getoond waren in veel gevallen identiek. Een jaar verder, zo lijkt het, is er dus niets gebeurd. En daarmee werd indirect een meer structurele crisis zichtbaar in ‘het vastgoed’: niemand leek plannen te hebben voor de toekomst. Een economische (dubbele) dip is vervelend, maar eigenlijk een ‘gewoon’ zakelijk risico. De echte pijn voor de op het oog nog opgewekt borrelende vastgoedsector lijkt alleen ergens anders te zitten. Hoewel hier en daar nog steeds een ‘pas op de plaats’ mentaliteit wordt aangehouden, is op veel andere plekken een ingrijpender bewustzijn aan de oppervlakte gekomen: de spelregels zijn structureel aan het veranderen, en daarmee wat de vraag of er nog er nog een toekomst is. In de debatten en gesprekken kwamen vaak niet meer dan zijdelings die thema’s langs die onderdeel van de nieuwe spelregels zullen worden. Vooral op de stand van (winkel)belegger Syntrus Achmea kwamen die in presentaties en debatten langs. Hun stand, Wikistedia, was de offline versie van hun online Wikistedia (blog)platform waar geschreven wordt over nieuwe, brede thema’s die van belang zijn bij locatie- en gebiedsontwikkeling. Thema’s zoals duurzaamheid (maar eigenlijk niet meer onderscheidend), identiteit, bottom-up processen, tijdelijkheid en flexibiliteit staan weinig te maken met wat de gevestigde vastgoedwereld de afgelopen jaren/decennia heeft gedaan. In veel gevallen blijft het bij wat geflirt, maar echte betrokkenheid bij die thema’s ontbreekt bij velen. En dat is misschien niet gek gezien de ‘hit and run’ mentaliteit die de vastgoedsector lang heeft gedomineerd. Wat alle thema’s in ieder geval gemeenschappelijk hebben is dat ze uitgaan van een langdurige, duurzame betrokkenheid bij een plek. Het is denk ik dan ook geen toeval dat juist bij een belegger deze thema’s de meeste aandacht krijgen. Het is dan ook maar helemaal de vraag of de ‘grote jongens’ van de projectontwikkeling in de toekomst met die thema’s aan de slag (kunnen) gaan. Met de excellsheets wat aanpassen kom je er niet. Was de Provada daarmee een feest op het achterdek van de Titanic, zoals iemand twitterde? Het zou zo maar kunnen, in ieder geval voor een deel van de bezoekers en standhouders. De grote ‘shake-out’ in de branche gaat in ieder geval in hoogtempo door, en veel mensen die er nu werken en vrolijk mee borrelden zullen over een jaar waarschijnlijk iets anders aan het doen zijn. Diegene die dan nog wel aan het werk zijn zullen waarschijnlijk hele andere dingen aan doen dan ze daarvoor gewend waren. En niet meer in een strak pak, verwacht ik. En dat weten de afwezige architecten denk ik ook. Bouwer en ontwikkelaar Heijmans, vorig jaar wel aanwezig, was dit jaar niet aanwezig. Was het te duur? Of was het inderdaad de reden die ze vooraf via twitter uitgaven: dat de Provada niet (meer) de plek is om die partijen te ontmoeten die er toe doen voor de opgaven van nu en de toekomst?